AVG en AI: wat je als mkb moet regelen voordat je klantdata gebruikt

De AVG en AI raken elkaar zodra je persoonsgegevens van klanten, medewerkers of leveranciers in een AI-tool stopt: een naam, een adres, een e-mail of een foto is dan een verwerking van persoonsgegevens, en de AVG geldt volledig. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) waarschuwde eind 2025 voor een groeiend aantal datalekken doordat medewerkers persoonsgegevens deelden met AI-chatbots, en ontving in 2024 en 2025 al tientallen meldingen van zulke incidenten (Accountant.nl).

Dit is geen juridisch advies, wel een overzicht van de punten die voor het mkb het vaakst spelen. Bij twijfel over je eigen situatie laat je het beoordelen door een privacyjurist of advocaat. Waar dat zeker verstandig is, staat het erbij.

Waar raakt de AVG aan AI-gebruik?

De AVG maakt geen onderscheid tussen een spreadsheet en een AI-tool. Zodra je persoonsgegevens verwerkt, gelden dezelfde basisregels. Bij AI spelen een paar punten extra:

• Doel en grondslag. Je mag persoonsgegevens alleen gebruiken voor een duidelijk doel en met een geldige grondslag, zoals de uitvoering van een overeenkomst of een gerechtvaardigd belang. Klantgegevens die je hebt voor een offerte, gebruik je niet zomaar voor iets anders. Laat de keuze van de grondslag bij twijfel beoordelen door een jurist.
• Wie krijgt de gegevens? Een AI-dienst draait meestal bij een externe leverancier. Die krijgt dan jouw klantgegevens te zien.
• Waar staan de gegevens? Veel AI-diensten draaien op servers buiten de EU. Doorgifte buiten de EU kent eigen regels.
• Wat doet de leverancier ermee? Sommige diensten gebruiken ingevoerde gegevens om hun modellen verder te trainen.
• Transparantie. Je klanten hebben het recht te weten wat je met hun gegevens doet.

Denk daarbij breder dan alleen namen en adressen. Een foto van een meterkast met een huisnummer erop, een spraakbericht, een werkbon met handtekening of een e-mail met een klacht over een buurman: het zijn allemaal gegevens die naar een persoon te herleiden zijn. Ook die vallen onder de AVG als ze in een AI-tool belanden.

De verwerkersovereenkomst

Laat je een externe partij persoonsgegevens voor jou verwerken, dan is die partij een verwerker en sluit je een verwerkersovereenkomst. Dat geldt ook voor een AI-leverancier, een chatbotbouwer of een softwarepakket met AI-functies.

Let in die overeenkomst onder meer op:

• dat de leverancier de gegevens alleen voor jou verwerkt en niet voor eigen doelen;
• of de gegevens worden gebruikt om AI-modellen te trainen, en of je dat kunt uitzetten;
• waar de gegevens worden opgeslagen en of er doorgifte buiten de EU is;
• hoe lang gegevens bewaard blijven en hoe ze worden verwijderd;
• welke beveiligingsmaatregelen er zijn en wat er gebeurt bij een datalek.

Bij de zakelijke versies van grote AI-diensten is vaak een standaard verwerkersovereenkomst (Data Processing Agreement) beschikbaar. Bij gratis consumentenversies meestal niet. Laat afwijkende of onduidelijke voorwaarden beoordelen door een jurist.

Geen klantdata in publieke AI-tools

Dit is in de praktijk het grootste risico. Een medewerker plakt een klantmail, een adressenlijst of een werkbon in een gratis chatbot om snel een antwoord te laten schrijven. Volgens de AP kunnen de bedrijven achter zo’n chatbot daardoor ongeoorloofd toegang krijgen tot die persoonsgegevens, en is dat een datalek (NOS).

De AP gaf voorbeelden uit meldingen die het binnenkreeg: een medewerker van een huisartsenpraktijk die medische gegevens van patiënten in een chatbot invoerde, en een medewerker van een telecombedrijf die een bestand met onder meer klantadressen in een chatbot zette (Computable). Eind 2025 maakte de gemeente Eindhoven bekend dat medewerkers persoonsgegevens van inwoners en collega’s hadden gedeeld met openbare chatbots (Dutch IT Channel).

Wat de AP aanraadt: maak duidelijke afspraken met medewerkers over welke gegevens ze wel en niet mogen invoeren, en regel met de aanbieder dat ingevoerde gegevens niet worden opgeslagen (NOS). Gaat het toch mis, dan moet je zo’n datalek in veel gevallen melden bij de AP en bij de mensen van wie de gegevens zijn. De meldtermijn bij de AP is 72 uur na ontdekking.

Leg deze afspraken vast in een AI-beleid. Hoe je dat opstelt, lees je in ons artikel over AI-beleid opstellen.

Het verschil tussen de AVG en de AI Act

De AVG gaat over persoonsgegevens. De Europese AI-verordening (AI Act) gaat over AI-systemen zelf: wat ze mogen, hoe transparant ze moeten zijn en welke eisen er gelden voor risicovolle toepassingen. Ze gelden naast elkaar.

Een paar data uit de AI Act die voor het mkb tellen:

• Sinds 2 februari 2025: de regels over AI-geletterdheid van medewerkers gelden (AI Act Blog).
• Sinds 2 augustus 2026: de transparantieverplichtingen van artikel 50. Een klantenservicechatbot moet laten zien dat klanten met AI praten (Opsio).
• 2 december 2027: de verplichtingen voor de meeste hoog-risico AI-systemen, uitgesteld door de zogeheten Digital Omnibus, die in de zomer van 2026 is aangenomen (AI Act Blog, Modulos).

Meer over wat de AI Act voor jouw bedrijf betekent, lees je in ons artikel over de AI Act voor het mkb. Of jouw toepassing onder een hoog-risicocategorie valt, laat je beoordelen door een specialist.

Praktische checklist voor het mkb

1. Breng in kaart welke AI-tools er worden gebruikt. Ook de tools die medewerkers zelf hebben ontdekt.
2. Bepaal per tool welke gegevens erin gaan. Persoonsgegevens, bedrijfsgevoelige informatie of alleen algemene tekst?
3. Kies zakelijke versies met een verwerkersovereenkomst en de optie om training op jouw gegevens uit te zetten.
4. Sluit verwerkersovereenkomsten met elke leverancier die persoonsgegevens voor je verwerkt.
5. Leg vast wat medewerkers niet mogen invoeren in publieke tools: namen, adressen, telefoonnummers, medische gegevens, financiële gegevens.
6. Werk je privacyverklaring bij zodat klanten weten dat en hoe je AI gebruikt.
7. Wees transparant in je chatbot. Laat zien dat de klant met een AI-assistent praat en hoe hij een mens bereikt.
8. Train je medewerkers. AI-geletterdheid is sinds 2025 een eis uit de AI Act, en het voorkomt datalekken.
9. Regel een meldprocedure voor datalekken, zodat je binnen 72 uur kunt melden als het nodig is.
10. Doe bij grotere of gevoelige toepassingen een risicoanalyse, zoals een DPIA. Of een DPIA verplicht is, laat je beoordelen door een privacyjurist.

Hoe wij dit zelf aanpakken bij klanten, staat op onze pagina over werkwijze en veiligheid.

Veelgestelde vragen over AVG en AI

Mag ik klantgegevens in ChatGPT of een andere chatbot stoppen?

In een gratis consumentenversie niet zomaar. De AP waarschuwt dat dit tot datalekken leidt. Gebruik een zakelijke versie met een verwerkersovereenkomst, of maak de gegevens eerst anoniem.

Is een AI-leverancier een verwerker?

Meestal wel, als hij persoonsgegevens voor jou verwerkt. Dan sluit je een verwerkersovereenkomst.

Moet ik klanten vertellen dat ik AI gebruik?

Ja. Via je privacyverklaring, en sinds 2 augustus 2026 ook in de chatbot zelf als klanten met AI praten.

Geldt de AI Act ook voor kleine bedrijven?

Ja, al zijn de zwaarste eisen voor hoog-risico toepassingen. Transparantie en AI-geletterdheid gelden voor iedereen die AI inzet.

Wat als een medewerker toch klantdata in een chatbot heeft gezet?

Beoordeel of het een datalek is en meld het indien nodig binnen 72 uur bij de AP. Laat dit bij twijfel direct beoordelen door een jurist.

Bronnen

• Accountant.nl: AP slaat alarm over datalekken door AI (december 2025)
• NOS: Privacywaakhond waarschuwt voor AI-chatbots (augustus 2024)
• Computable (voorbeelden huisartsenpraktijk en telecombedrijf)
• Dutch IT Channel (gemeente Eindhoven)
• AI Act Blog: Digital Omnibus en uitstel hoog-risico
• Opsio: Digitale omnibus AI-verordening (transparantie artikel 50)
• Modulos (goedkeuring Europees Parlement 16 juni 2026)